Letterpress

Onze werkwijze

1. Een ontwerp laten maken door Graphiness

Speel je met het idee om een unieke letterpresskaart te laten drukken? Dan verzorgen wij graag het complete ontwerp voor jou. We ontwerpen jouw concept met de technische en esthetische bijzonderheden van hoogdruk in ons achterhoofd. Zo komt een ontwerp best tot zijn recht op het papier.

2. Zelf een ontwerp aanleveren?

Lever je een eigen design aan? Fantastisch! Houd bij het opmaken van je drukklare PDF rekening met de specifieke aspecten van hoogdruk:

• Clichéplaten per kleur: voor elke drukgang maken we in ons eigen atelier een fotopolymeerplaat aan (of extern magnesium/koper voor detailwerk). Lever je bestand daarom altijd op in PMS-kleuren.
• Geen te kleine letters: gebruik bij voorkeur geen corpsgrootte onder de 6 punt. Dit varieert per lettertype. Slanke of dicht op elkaar staande letters geef je best een minieme extra interspatiëring om dichtlopen te voorkomen.
• Volvlakken: letterpress blinkt uit in fijne lijnen, typografie en patronen. Grote volvlakken kunnen op een degelpers soms een wollig effect geven en dienen soms eerst met wit of twee maal met kleur gedrukt worden. Dit heeft een invloed op het budget.

Tip: Twijfel je over de technische haalbaarheid van je bestand?
Stuur gerust je proefontwerp door.

De geschiedenis

Hoogdruk of boekdruk, vandaag beter gekend onder de naam “letterpress”, heeft al meer dan een half millennium geschiedenis achter de rug. Toen Gutenberg zijn eerste houten pers, geënt op een wijnpers, bouwde, veranderde de wereld voorgoed. Met een snelheid van 200 pagina’s per dag was dit toendertijd een ware revolutie in vergelijking met het schrijven van boeken en andere uitgaves. Al snel perfectioneerde onze landgenoot Plantijn het drukproces en haalde daarbij een snelheid van 1250 pagina’s recto/verso per dag. Kennis werd op deze manier toegankelijker voor een groter publiek.

Eenmaal de industriële revolutie op gang kwam, werden de persen in gietijzer uitgevoerd, wat voor een snellere en zuiverdere druk zorgde. De persen evolueerden naar halfautomaten en automaten en werden nog tot 1985 geproduceerd, om uiteindelijk volledig verdrongen te worden door offset (vlakdruk – lithografie).

Hoogdruk wordt echter nog steeds gewaardeerd omwille van het sprekende en tactiele karakter. Volle en helle kleuren, de diepte van de indruk “de moet” in vol papier maken van letterpress meer dan een massaproduct. Het is een ambachtelijk proces waarbij kleurgang per kleurgang gedrukt wordt aan de hand van platen met een verhoogd drukbeeld.

Op de schouders van reuzen

We zijn bij Graphiness vooral bezig met het drukwerk van nu, maar we kijken met veel bewondering naar hoe het ooit begon. Onze stiel rust op de schouders van een paar stille pioniers. Het is een fascinerende gedachte dat de schermen waar we vandaag allemaal op kijken, hun oorsprong vinden in hout, lood en papier.

Ontdek de keten van innovatie die ons inspireert:

• Aziatische blokdrukkers (De bakermat van hoogdruk)
  Eeuwen vóór Europa drukten zij al met uitgesneden houten blokken. Door met watergedragen inkten kleur per kleur te stapelen, bereikten ze een ongekende gelaagdheid. Het principe van het verhoogde drukbeeld – dat vandaag nog steeds de kern van letterpress is – vond hier zijn oorsprong. De Adachi Foundation bewaart deze traditionele houtsnedetechniek tot op de dag van vandaag.
• Johannes Gutenberg (De mechanische revolutie)
  Hij bouwde een oude houten wijnpers om en introduceerde de losse, loden letters. In plaats van hele pagina’s uit te snijden, kon er ineens flexibel gezet en oneindig gereproduceerd worden. De moderne boekdrukkunst was geboren. Zijn nalatenschap wordt onderzocht door de Internationale Gutenberg-Gesellschaft in Mainz.
• Claude Garamont (De geboorte van de elegante letter)
  Deze Franse graveur sneed letters die zo elegant, slank en harmonieus waren, dat het onbewust de meest inktbesparende letters uit de geschiedenis werden. Zijn ontwerpen vormen nog steeds de basis voor het Romein-lettertype dat we nu kennen als Garamond. De Bibliothèque Mazarine in Parijs wijdt regelmatig tentoonstellingen aan zijn pionierswerk.
• Christoffel Plantijn (De meester-ondernemer van de Lage Landen)
  In Antwerpen bracht hij alle losse technieken samen tot een gestroomlijnd topambacht. Hij kocht na het overlijden van Garamont diens matrijzen op en redde zo een brok grafische geschiedenis. Zijn originele drukkerij en woonhuis zijn nu het wereldberoemde Museum Plantin-Moretus (Unesco-werelderfgoed).
• Bauhaus (Vorm volgt functie)
  Begin twintigste eeuw gooide deze beweging alle klassieke, krullerige ballast overboord. Vorm moest puur de functie dienen. Zij ruilden de traditionele versieringen in voor strakke, schreefloze geometrie en legden daarmee het fundament voor het moderne grafische ontwerp. Dit erfgoed wordt levend gehouden door de Klassik Stiftung Weimar.
• Helvetica (De blauwdruk voor het digitale tijdperk)
  Deze modernistische visie culmineerde in 1957 in een lettertype dat zo helder, neutraal en tijdloos was, dat het decennia later de logische keuze werd voor de allereerste computer- en smartphone-interfaces. Het MoMA in New York heeft de originele loden Helvetica-sets opgenomen in hun permanente designcollectie.

Garamont en Gutenberg deelden de tragiek van de pure kunstenaar: ze veranderden de wereld met hun genialiteit, maar stierven in alle bescheidenheid. Het was Plantijn die als een ware homo universalis de brug sloeg naar de moderniteit, waarna bewegingen zoals Bauhaus het startschot gaven voor het digitale tijdperk waarin we nu leven.

Diezelfde verwevenheid van toen proberen we vandaag in ons eigen atelier in ere te houden. Of we nu oldschool of digitaal drukken, de intentie blijft exact dezelfde.